เรื่อง: ธนินี นววงศ์วิวัฒน์
ในห้วงเวลาที่ระเบียบโลกกำลังเผชิญกับภาวะสั่นคลอนอย่างรุนแรงจากความผันผวนทางภูมิรัฐศาสตร์และการเปลี่ยนขั้วอำนาจเศรษฐกิจ ประเทศไทย — จากชัยชนะการเลือกตั้งของภูมิใจไทย — กลับแสดงปรากฏการณ์ที่ดูเหมือนจะเลือกเส้นทางที่ย้อนกลับไปสู่ ‘จุดเดิม’ อีกครั้ง
ชัยชนะของภูมิใจไทยที่ได้ที่นั่งในสภาถึง 191 ที่นั่ง แม้กระบวนการนับคะแนนเสียงจะยังมีข้อครหาอยู่ไม่จบสิ้น ถือว่าเป็นการแก้เกมให้อุดมการณ์อนุรักษนิยมกลับมามีที่มีทางได้อย่างสง่างามที่สุดบนวิถีทางแบบประชาธิปไตย ซึ่งถือเป็นปรากฏการณ์ที่น่าสนใจยิ่งเมื่อพิจารณาจากประวัติศาสตร์การเมืองในช่วง 2 ทศวรรษที่ผ่านมา
กล่าวคือ พรรคที่ได้รับชัยชนะมักจะเป็นกลุ่มที่มีอุดมการณ์หรือแนวทางดำเนินนโยบายที่ ‘ก้าวหน้า’ มากกว่าสภาวะสังคมในขณะนั้นเสมอ ตั้งแต่ยุคไทยรักไทย พรรคพลังประชาชน พรรคเพื่อไทย จนมาถึงพรรคก้าวไกล แม้ว่าในท้ายที่สุด พรรคที่กล่าวมาจะโดนผลพวงของความพยายามขัดแข้งขัดขาทางการเมืองก็ตาม
จากปรากฎการณ์ดังกล่าว สื่อ นักวิเคราะห์การเมือง และนักวิชาการ ได้ให้ข้อวิเคราะห์ที่หลากหลายกันออกไป
บ้างมองว่าการกลับมาของฝ่ายขวาเป็นปรากฎการณ์ที่สอดรับกับกระแสโลก หรือเป็นเพียงการตอบรับเฉพาะหน้ากับประเด็นความขัดแย้งชายแดนไทย-กัมพูชา หรือบ้างก็มองว่านี่คือชัยชนะของการเมืองแบบบ้านใหญ่ และแนวทางแบบปฏิบัตินิยม (Pragmatism) ที่ตอนนี้ปากท้องสำคัญมากกว่าอุดมการณ์
ไม่ว่าจะด้วยเหตุผลใดก็ตาม สิ่งนี้ทำให้เห็นแล้วว่าการเมืองไทยได้กลับเข้าสู่ ‘สภาวะปกติ’ ของมันแล้ว
มาถึงจุดนี้ผู้อ่านคงสงสัยว่า ทำไมผู้เขียนถึงให้นิยามสภาวะปกติเท่ากับความเป็นอนุรักษนิยม ทั้งที่พรรคฝ่ายก้าวหน้าก็ได้รับชัยชนะมาตลอด เพื่อทำความเข้าใจปรากฎการณ์ดังกล่าว เราอาจจะต้องย้อนกลับไปมองพลวัตทางการเมืองที่เกิดขึ้น
กระบวนช่วงชิงอำนาจนำระหว่างฝ่ายซ้ายและฝ่ายขวาเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นมาตลอดทุกยุคสมัยตั้งแต่รัฐโบราณจนถึงรัฐสมัยใหม่
ตัวอย่างเหตุการณ์ร่วมสมัยอย่างความขัดแย้งทางการเมืองไทยในปลายทศวรรษ 2540 เป็นต้นมา คือตัวอย่างที่ดีที่แสดงให้เห็นถึงการปะทะกันของความปรารถนาทางการเมือง (Politics of Desire) ที่แตกต่างกันอย่างสุดขั้ว
ความปรารถนาทางการเมือง (Politics of Desire) คือแนวคิดที่อธิบายว่าพฤติกรรมและการตัดสินใจทางการเมืองของมนุษย์ ไม่ได้ขับเคลื่อนด้วยเหตุผล (Rationality) หรือผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจเพียงอย่างเดียว แต่ถูกขับเคลื่อนด้วย ความปรารถนา (Desire) ที่อยู่ลึกในจิตใต้สำนึก จินตนาการถึงสังคมในอุดมคติ และอารมณ์ความรู้สึก
ฝ่ายเสรีนิยม (Liberalism) ยึดมั่นในเสรีภาพ ความเสมอภาคของปัจเจกชน และเชื่อในศักยภาพของมนุษย์ว่ามีเหตุผล/ความสามารถในการตัดสินใจในเรื่องต่างๆ เพื่อประโยชน์ของตนเองและสังคมได้เอง ความปรารถนาแบบเสรีนิยมจึงคือความปรารถนาใน ‘การปลดปล่อย’ (Emancipation) และการทำลายพันธนาการเดิม ๆ
ดังนั้นข้อเรียกร้องเชิงโครงสร้างมักปรากฎบ่อยครั้งในกลุ่มนี้ ไม่ว่าจะเป็นความพยายามทลายรัฐราชการให้มีความคล่องตัวมากขึ้น ผ่านการกระจายอำนาจสู่ท้องถิ่น หรือการผลักดันนโยบายรัฐสวัสดิการจนทำให้เกิดนโยบาย 30 บาทรักษาทุกโรค ภายใต้การการบริหารของนายกฯ ทักษิณ ชินวิตร
แม้แต่ในปัจจุบัน ข้อเสนอทางนโยบายที่ก้าวหน้าและท้าทายสังคมก็ยังมีให้เห็นอยู่อย่างต่อเนื่อง ไม่ว่าจะเป็นข้อเสนอการปฏิรูปสถาบันกษัตริย์ หรือกองทัพ เป็นต้น ซึ่งยังคงทิ้งไว้ให้ได้ถกเถียงกันต่อไปในฐานะความปรารถนาของฝ่ายก้าวหน้าที่จะทำให้โครงสร้างและสถาบันการเมืองต่างๆ ดีขึ้นและมีประสิทธิภาพมากกว่าเดิม
ในขณะที่คุณลักษณะฝ่ายอนุรักษนิยม (Conservatism) คือความต้องการที่จะรักษาบางสิ่ง ต่อต้านการเปลี่ยนแปลงแบบฉับพลัน และมีมุมมองต่อปัจเจกในเชิงลบ เช่น มองว่ามนุษย์โดยธรรมชาติเห็นแก่ตัว โลภ และมุ่งแสวงหาอำนาจ ดังนั้นความเชื่อมั่นในกระบวนการสั่งสมภูมิปัญญา สถาบัน และแบบปฏิบัติที่ผ่านการทดสอบมาอย่างยาวนานจะทำให้สังคมดำรงอยู่ได้ ความปรารถนาแบบอนุรักษนิยมจึงเป็นความปรารถนาใน ‘ความมั่นคง’ (Stability) และการมีที่ทางที่ชัดเจนในสังคม
ตัวอย่างผลผลิตของฝ่ายอนุรักษนิยม เช่น การปลูกฝังค่านิยม 12 ประการของรัฐบาลคณะรักษาความสงบแห่งชาติหรือ คสช. ที่เน้นย้ำเรื่องความรักชาติ ศาสนา พระมหากษัตริย์ ความกตัญญู และความมีระเบียบวินัย เพื่อสร้างพลเมืองที่พร้อมจะสืบทอดและรักษาสถานภาพเดิมเอาไว้
อาจกล่าวได้ว่าชนชั้นนำในสังคมมีแนวโน้มเป็นฝ่ายอนุรักษนิยม เพราะอุดมการณ์นี้คือเครื่องรองรับการรักษาสถานภาพที่เป็นอยู่ (Status Quo) ในขณะที่การขึ้นสู่อำนาจของฝ่ายก้าวหน้ามักถูกมองว่าเป็นภัยคุกคามที่ต้องจัดการ
การที่การเมืองไทยหมุนกลับมาสู่จุดที่ฝ่ายอนุรักษนิยมชนะในกติกาประชาธิปไตยจึงถูกนิยามว่าเป็นสภาวะปกติในเชิงโครงสร้าง ที่อำนาจจะถูกส่งคืนสู่มือกลุ่มที่รักษาระเบียบเดิมไว้นั่นเอง
ในเมื่อเป็นแบบนี้แล้ว คำถามคือ ที่ทางของ ‘ฝ่ายซ้ายอกหัก’ ควรรู้สึกอย่างไรกับปรากฎการณ์ดังกล่าว?
ฝ่ายขวาที่สง่างาม กลายเป็นประเด็นที่ชาวฝ่ายซ้ายหยิบยกมาพูดบ่อยครั้งในช่วงที่ผ่านมา โดยเฉพาะเมื่อนำไปเปรียบเทียบกับกระแสโลกที่ฝ่ายขวาขยับขึ้นมามีอำนาจ ไม่ว่าจะเป็น โดนัลด์ ทรัมป์ ในสหรัฐฯ จอร์เจีย เมโลนี ในอิตาลี หรือล่าสุด ซานาเอะ ทาคาอิจิ ที่เพิ่งรักษาตำแหน่งนายกฯ ญี่ปุ่นได้อีกสมัยในการเลือกตั้งที่ผ่านมา
ผู้นำเหล่านี้มักมีท่าทีแข็งกร้าวต่อประเด็นผู้อพยพ หรือสิทธิทางสังคม และในบางครั้งยังถูกมองอย่างกังขาต่อการละเมิดสิทธิมนุษยชน ชนิดที่ ‘ฝ่ายซ้ายดัดจริต’ ยากจะยอมรับได้
เช่น การขยายขอบเขตอำนาจ หน้าที่ และงบประมาณสำนักงานตรวจคนเข้าเมืองและศุลกากรสหรัฐฯ (ICE) ในการจับกุม คุมขัง และส่งกลับบุคคลที่คาดว่าอาศัยอยู่แบบผิดกฎหมาย หรือนโยบายที่ส่งเสริมความเป็นชาย-หญิง ลดบทบาทเพศหลากหลาย การจำกัดสิทธิของคู่รักเพศเดียวกันในการรับบุตรบุญธรรม (ในอิตาลี) และการคัดค้านกฎหมายที่อนุญาตให้คู่สมรสเลือกใช้คนละนามสกุลได้ (ในญี่ปุ่น) เพื่อรักษาเอกภาพของครอบครัวตามจารีตดั้งเดิม
อย่างไรก็ตาม ในกรณีของไทย ความรุนแรงในเชิงนโยบายแบบขวาจัดในต่างประเทศนั้นอาจไม่ใช่ประเด็นหลักที่สังคมกังวล
สิ่งที่คนไทยส่วนหนึ่งกังวลและเฝ้ามองจากฝ่ายขวาไทยคือการดำเนินตามกฎกติกาในวิถีทางประชาธิปไตย ไม่ว่าจะเป็นการขึ้นสู่อำนาจโดยปราศจากข้อครหาเรื่องการโกงเลือกตั้ง การใช้อิทธิพลมืดกดขี่คู่แข่ง การยอมรับระบบตรวจสอบ ไม่ใช้กลไกพิเศษเพื่อปิดปากผู้เห็นต่าง การใช้อำนาจนอกระบบ หรือการบิดเบือนกลไกนิติธรรม
ดังนั้นคำว่าฝ่ายขวาที่สง่างามจึงเกิดขึ้นมาเพื่อตั้งคำถาม กดดัน ต่อผู้นำและผู้สนับสนุนฝ่ายขวาว่าต่อให้มีอุดมการณ์อนุรักษนิยม แต่จะสามารถรักษาอำนาจไว้โดยไม่ทิ้งหลักการพื้นฐานและความชอบธรรมได้หรือไม่?
ในขณะเดียวกัน สิ่งที่ฝ่ายซ้ายต้องคำนึงคือการไม่คิดว่าการเป็นซ้ายเท่ากับดีที่สุด และชี้หน้าด่าฝ่ายขวาว่าขี้ขลาด กลัวการเปลี่ยนแปลง
เพราะที่จริงแล้ว ความแตกต่างทางความคิดต่างหากที่เป็นสิ่งที่ขับเคลื่อนสังคม กะเทาะมายาคติ และรักษารากทางสังคมไว้ด้วยกัน
ที่ทางของฝ่ายซ้ายในวันนี้จึงไม่ใช่การจมอยู่กับความสิ้นหวัง แต่คือการเฝ้ามองอย่างอดทน ตรวจสอบอย่างแข็งขัน และเตรียมความพร้อมสำหรับวันข้างหน้า เพราะสังคมที่มีสภาวะทางการเมืองที่ปกติ ‘การผลัดกันเล่น ผลัดกันแพ้-ชนะ’ คือหัวใจสำคัญ
สังคมไม่ควรหวาดกลัวแม้ฝ่ายที่ไม่ชอบจะก้าวขึ้นมาเป็นผู้นำ เพราะในครรลองประชาธิปไตยที่แท้จริง ทุกคนย่อมรู้ดีว่าโอกาสข้างหน้ายังคงรออยู่เสมอ
เอกสารอ้างอิง
Deleuze, G., & Guattari, F. (1977). Anti-Oedipus: Capitalism and schizophrenia. Retrieved from https://files.libcom.org/files/Anti-Oedipus.pdf
Jou, W., & Chai, P. (2025, October 8). Takaichi Sanae’s Rise Highlights the Gender Paradox in Japanese Politics. Retrieved from The Diplomat: https://thediplomat.com/2025/10/takaichi-sanaes-rise-highlights-the-gender-paradox-in-japanese-politics/
Sopranzetti, C. ((SEPTEMBER 2012)). Burning red desires: Isan migrants and the politics of desire in contemporary Thailand. South East Asia Research, Vol. 20, No. 3 , 361-379 .
Thaipbs. (6 มีนาคม 2569). กกต.เปิดข้อมูลเลือกตั้ง 2569 สรุปคะแนน-การคำนวณ สส.บัญชีรายชื่อ. เข้าถึงได้จาก Thaipbs: https://www.thaipbs.or.th/news/content/503001
เคย์ลา เอปสตีน. (10 มกราคม 2026). หน่วย ICE ของสหรัฐฯ คืออะไร การยิงผู้หญิงรายหนึ่งเสียชีวิตในเมืองมินนีแอโพลิส ถือว่าเกินกว่าเหตุหรือไม่ ? เข้าถึงได้จาก BBCNewsไทย: https://thaiapply.com/7874/
ปัทมาสน์ ชนะรัชชรักษ์. (25 ตุลาคม 2022). จับตาอนาคตอิตาลีในยุค จอร์เจีย เมโลนี หลังผู้นำหญิงขวาจัดประกาศตัวไม่สนับสนุน LGBTQIA+ ต่อต้านรับผู้ลี้ภัย. เข้าถึงได้จาก The Standard: https://thestandard.co/giorgia-meloni-lgbtqia/
ความรู้สึกของคุณหลังอ่านบทความนี้เป็นอย่างไร ?
ถูกใจ
รักเลย
ตลก
เศร้า
โกรธ
