เขียนและกราฟิก : กองบรรณาธิการ

ปกติในหนึ่งวัน คุณใช้เวลาทำอะไรบ้าง?
ลองจินตนาการดูว่าคุณกำลังเดินอยู่ริมถนน แล้วมีคนมาถามสิ่งนี้แบบสุ่มๆ ดูสิ หากเป็นเราล่ะก็คงจะต้องใช้เวลาขบคิดตามอยู่ไม่น้อย
มันเป็นความจริงตามวิทยาศาสตร์ที่ว่าหนึ่งวันนั้นมี 24 ชั่วโมง ถึงจะมีเท่ากัน แต่การจัดสรรเวลาตามเงื่อนไขการใช้ชีวิตของแต่ละคนก็ต่างกัน
เราตื่นนอน เดินทางบนท้องถนน ไปเรียนหนังสือ กินข้าว ทำงาน เล่นเกมผ่อนคลายสมอง อีเวนต์ที่ดำเนินในแต่ละวันสลับๆ กันไป ในหนึ่งวันของเรามีเรื่องราวเกิดขึ้นเต็มไปหมด ทว่าด้วยข้อจำกัดที่มีของแต่ละคน อาจเป็นเวลา ต้นทุน หรือปัจจัยอื่นๆ ก็ตาม ทำให้บางครั้งช่วงเวลาที่เราใช้ไปกับการทำสิ่งที่ตนรักกลับถูกช่วงชิงไป
และ ‘สิ่งที่รัก’ สิ่งนั้น ถ้าเรานิยามให้เป็นกิจกรรม ก็คงสามารถใช้คำที่เราเรียกกันติดปาก อย่างคำว่า งานอดิเรก
งานอดิเรก คืองานหรือกิจกรรมที่ทำยามว่าง หรือบางคนก็บอกว่า ไม่ควรนับมันเป็น ‘งาน’ อย่างหนึ่งด้วยซ้ำ เพราะว่าจุดประสงค์ของการทำงานอดิเรกนั้นต้องเกิดจากความสนใจและความสนุกสนานเป็นหลัก ไม่ได้มองไปที่ผลตอบแทนอย่างเงินหรือสิ่งแลกเปลี่ยนที่ได้กลับมา เราทำสิ่งนี้เนื่องด้วยใจที่รักจะทำ อาจเป็นเพื่อการพัฒนาความรู้ ทักษะ หรือประสบการณ์ต่างๆ ของตนเอง
ด้วยเหตุผลและการเลือกใช้เวลาที่ต่างกันไปในแต่ละคน กองบรรณาธิการ VarasarnPress จึงชวนมาสำรวจข้อมูลเกี่ยวกับพฤติกรรมและปัจจัยต่างๆ ในการทำงานอดิเรก ผ่านการทำแบบสอบถามออนไลน์ (Google Forms) ของผู้ตอบกลับที่เป็นนักเรียน นักศึกษาวัยต่ำกว่า 18 ปี – 25 ปี จำนวน 152 คน ภายใต้คำถามที่ว่า
ชีวิตของคุณเป็นอย่างไร?
งานอดิเรกของคุณเป็นอย่างไร?
คุณรู้สึกได้ทำงานอดิเรกอย่างเพียงพอหรือไม่?
และปัจจัยใดที่มีผลต่อการทำงานอดิเรกของคุณบ้าง?
เพื่อดูกันว่างานอดิเรกของเหล่าวัยเรียนตอนกลางถึงปลายในสมัยนี้เป็นอย่างไร และพวกเขาต้องเผชิญกับอะไรในการที่จะทำสิ่งที่รักของตัวเองบ้าง งานอดิเรกของคุณจะโผล่เข้ามาอยู่ในนี้บ้างหรือไม่ หรือจะมีใครมีงานอดิเรกแปลกๆ ให้คุณได้ลองทำบ้าง
ถ้าอยากรู้ ก็มาตามอ่านกันได้เลย

ปัจจุบันนักเรียน นักศึกษาได้ทำงานอดิเรกเท่าความต้องการของตนหรือไม่?
เราเริ่มต้นชวนสำรวจหัวข้อเรื่องงานอดิเรกผ่านคำถามเริ่มต้นที่ว่า ปัจจุบัน คุณมี ‘งานอดิเรก’ ที่อยากทำแต่ไม่ได้ทำหรือไม่ ซึ่งจากผลการตอบกลับของเหล่านักเรียน นักศึกษาที่ร่วมกันตอบแบบสอบถามจำนวน 152 คน ผลก็ปรากฏว่า
มีงานอดิเรกที่อยากทำแต่ไม่ได้ทำ จำนวน 104 คน (ร้อยละ 68.42)
ไม่มีงานอดิเรกที่อยากทำแต่ไม่ได้ทำ จำนวน 22 คน (ร้อยละ14.47)
ปัจจุบันไม่ได้มีอะไรที่อยากทำ จำนวน 26 คน (ร้อยละ 17.11)
จากข้อมูลจะเห็นได้ว่า จากจำนวนผู้ตอบแบบสอบทั้งหมด 152 คน มีจำนวน 104 คนที่คิดว่า ปัจจุบันตนเองมีงานอดิเรกที่อยากทำแต่ไม่ได้ทำ ซึ่งคิดเป็นร้อยละ 68.42 และสัดส่วนที่มากกว่าครึ่งต่อครึ่งนี้เองที่อาจอนุมานได้ว่า เหล่านักเรียน นักศึกษาในปัจจุบัน ไม่ได้ทำงานอดิเรกมากพอเท่าความต้องการที่แต่ละคนมี
ขณะที่ข้อมูลผลสำรวจด้านรายรับต่อเดือนของผู้ตอบแบบสอบถาม เพื่อสำรวจถึงปัจจัยด้านการเงินที่เป็นส่วนสำคัญในการดำเนินชีวิตประจำวันของแต่ละคน ก็ปรากกฎว่า
มีรายรับ 9,001 – 12,001 บาท จำนวน 46 คน (ร้อยละ 30.26)
มีรายรับ 6,001 – 9,000 บาท จำนวน 46 คน (ร้อยละ 30.26)
มีรายรับ 12,001 บาทขึ้นไป จำนวน 22 คน (ร้อยละ 14.47)
มีรายรับ น้อยกว่าหรือเท่ากับ 3,000 บาท จำนวน 14 คน (ร้อยละ 9.21)
รายรับต่อเดือนของผู้ตอบแบบสอบถามซึ่งเป็นนักเรียน นักศึกษา ช่วยให้เรามองเห็นภาพรวมสถานะการเงินของกลุ่มเป้าหมาย ซึ่งจากผลสำรวจนี้เอง แม้จะไม่สามารถระบุได้โดยตรงว่ารายรับที่มีต่อเดือนสัมพันธ์กับงานอดิเรกของตนหรือไม่ เนื่องจากเราไม่อาจรู้ในแต่ละเดือนผู้ตอบแบบสอบถามนั้นมีรายจ่ายหรือเงินคงเหลือเท่าใด แต่จากผลที่ปรากฏนั้นเองจะช่วยบอกว่า ผู้ตอบแบบสอบถามส่วนใหญ่มีรายรับอยู่ที่ 9,001 – 12,001 บาท และ 6,001 – 9,000 บาท เป็นจำนวน 92 คน จากทั้งหมด 152 คน ซึ่งคิดเป็นร้อยละ 60.52 หรือมีความสัมพันธ์กับปัจจัยอื่นๆ ในการเลือกทำงานอดิเรกของตน
ในคำถามถัดไป เราสนใจสำรวจข้อมูลเรื่องเวลาว่างต่อวันของนักเรียน นักศึกษาว่า ภายในระยะเวลา 1 วัน เฉลี่ยแล้วคุณมีเวลาว่างในการไม่ต้องทำกิจกรรมใดๆ มากน้อยเท่าไหร่ หากไม่รวมกิจกรรมที่เป็นกิจวัตร เช่น การเดินทาง การเรียน การรับประทานอาหาร เป็นต้น และจากหัวข้อนี้ ผลการสำรวจปรากฏว่า
มีเวลาว่างต่อวัน 2 – น้อยกว่า 4 ชั่วโมง จำนวน 64 คน (ร้อยละ 42.11)
มีเวลาว่างต่อวัน 4 – น้อยกว่า 6 ชั่วโมง จำนวน 44 คน (ร้อยละ 28.95)
มีเวลาว่างต่อวัน 6 – น้อยกว่า 8 ชั่วโมง จำนวน 19 คน (ร้อยละ 12.5 )
มีเวลาว่างต่อวัน มากกว่า 8 ชั่วโมง จำนวน 13 คน (ร้อยละ 8.55)
มีเวลาว่างต่อวัน 1 – น้อยกว่า 2 ชั่วโมง จำนวน 10 คน (ร้อยละ 6.58)
มีเวลาว่างต่อวัน 1 – 2 ชั่วโมง จำนวน 1 คน (ร้อยละ 0.66 )
ไม่มีเวลาว่างต่อวัน จำนวน 1 คน (ร้อยละ 0.66)
จากข้อมูล สิ่งน่าสนใจที่เราค้นพบภายใต้คำถามเรื่องเวลาว่างของนักเรียน นักศึกษานั้นคือ ระยะเวลา 1 วัน ซึ่งมี 24 ชั่วโมงนั้น เมื่อตัดกิจกรรมที่มักทำอยู่เป็นประจำในชีวิตดังเช่น การเดินทาง การเรียน หรือการทำงาน พบว่าสัดส่วนที่มากที่สุดของผู้ตอบแบบสอบถามคือ 64 คน จากทั้งหมด 152 คน หรือคิดเป็นร้อยละ 42.11 มีเวลาว่างต่อวันที่ไม่ต้องทำสิ่งใดๆ เพียง 2 – น้อยกว่า 4 ชั่วโมงเท่านั้น เป็นเวลาเพียงนิดเดียวเท่านั้นเมื่อเทียบกับระยะเวลาเต็มของ 1 วัน
ในขณะที่ลำดับถัดไปคือ 44 คน จากทั้งหมด 152 คน หรือคิดเป็นร้อยละ 28.95 มีเวลาว่างต่อวัน 4 – น้อยกว่า 6 ชั่วโมง ตัวเลขของชั่วโมงอาจเพิ่มขึ้นมาหน่อยจากลำดับก่อนหน้า แต่โดยภาพรวมจากผลสำรวจสองอันดับแรกนั้น อาจกล่าวได้ว่า ในเวลา 1 วัน เหล่านักเรียน นักศึกษาอาจไม่มีเวลาพักผ่อนเพื่อทำสิ่งอื่นๆ นอกเหนือจากกิจกรรมที่กำหนดไว้แล้วมากเท่าไหร่นัก และนี่อาจเป็นเหตุผลในการตัดสินใจว่าจะทำหรือไม่ทำงานอดิเรกซึ่งมักเป็นสิ่งที่ ‘รัก’ ของตัวเองต่อไป

งานอดิเรกที่คุณยังรักษาและยังทำได้ในปัจจุบัน
จากการทำแบบสอบถามเรื่องความเพียงพอและความคุ้มค่ากับการทำงานอดิเรกของนักศึกษาในยุคปัจจุบัน พบว่าจากจำนวนผู้ตอบแบบสอบถามทั้งหมด 152 คน งานอดิเรกที่ทำได้มากที่สุดเป็นลำดับแรก คือ การเล่นโซเชียลมีเดีย จำนวน 119 คน (ร้อยละ 78.29) อันดับที่สอง คือ การดูหนังและซีรีส์ จำนวน 114 คน (ร้อยละ 75.00) และ อันดับสาม คือ การอ่านหนังสือ การ์ตูน เว็บตูน และแฟนฟิก จำนวน 103 คน (ร้อยละ 67.76)
จะเห็นได้ว่างานอดิเรก 2 อันดับแรกล้วนเป็นกิจกรรมที่พึ่งพิงการใช้อุปกรณ์ใกล้ตัวอย่างสมาร์ตโฟน ซึ่งสอดคล้องกับพฤติกรรมของคนในปัจจุบันที่เน้นความสะดวก รวดเร็ว ไม่ต้องใช้เวลาจัดเตรียมอุปกรณ์นาน และไม่ต้องใช้เวลากับการทำงานอดิเรกมากนัก รวมถึงอันดับที่ 3 กับการอ่านหนังสือ เป็นเรื่องที่น่าสนใจอีกอย่างหนึ่ง เพราะถึงแม้สมาร์ตโฟนจะเป็นอุปกรณ์ยอดฮิตสำหรับการทำกิจกรรมต่างๆ แต่การอ่านหนังสือก็ยังคงเป็นงานอดิเรกที่อยู่ในอันดับต้นๆ ไม่ทิ้งห่างไปไหนไกล อาจทำให้เห็นได้ว่าวัยเรียนอย่างเราๆ ก็ยังไม่ได้ทิ้งการอ่านไปตามโลกที่พัฒนา
งานอดิเรกที่อยากทำแต่ไม่ได้ทำ
แม้จะมีงานอดิเรกมากมายให้เราได้พบ แต่ผลสำรวจนอกจากงานอดิเรกยอดฮิตข้างต้นก็กลับพบเรื่องที่น่าเสียดายว่า มีผู้ตอบแบบสอบถามมากถึง 104 จาก 152 คน (ร้อยละ 68.42) ตอบกับพวกเราว่ายังมีงานอดิเรกที่อยากทำแต่ไม่ได้ทำอยู่
เมื่อเจาะลึกเข้าไปในกลุ่มคนที่อยากทำงานอดิเรกอื่นๆ แต่ไม่ได้ทำ ก็พบข้อมูลว่า งานอดิเรกประเภทการเล่นกีฬา เช่น การเต้น การยิงธนู วิ่ง เข้ายิม เตะบอล เป็นอันดับแรกที่มีผู้ตอบมากที่สุด โดยมีจำนวนรวม 16 คน และอันดับที่สองเป็นงานอดิเรกประเภทเล่นดนตรีและร้องเพลง มีจำนวน 12 คน และอันดับสุดท้ายเป็นงานอดิเรกประเภทงานศิลปะ เช่น วาดรูป รวมไปถึง การดูหนัง ดูซีรีส์ ที่มีจำนวน 7 คน
สิ่งนี้อาจสะท้อนได้ว่าในวัยของเหล่านักศึกษามีปัจจัยบางอย่างที่เข้ามาเบียดเวลาในการทำงานอดิเรกจนทำให้ ไม่สามารถทำกิจกรรมที่ต้องใช้เวลามาก หรือบางคำตอบก็เป็นงานอดิเรกที่ทำในทันทีไม่ได้ เพราะกิจกรรมส่วนมากที่ผู้ตอบแบบสอบถามอยากทำแต่ไม่สามารถทำได้ มักเป็นกิจกรรมที่มีเงื่อนไขด้านเวลาและจำนวนคน เพราะมักเป็นกิจกรรมที่ต้องอาศัยการรวมกลุ่ม ใช้เวลาจำนวนหนึ่งกับมัน และในบางกิจกรรมก็มีค่าใช้จ่ายที่จำเป็นต้องใช้ในปริมาณที่ไม่น้อยเลยทีเดียว

เมื่อความเพียงพอของ เงิน และ เวลา กลายเป็นอุปสรรคของเด็กรุ่นใหม่
ปัจจัยเรื่องเงินและความคุ้มค่า
การทำกิจกรรมล้วนมีต้นทุนของมัน งานอดิเรกก็เช่นกัน หลายครั้งต้นทุนเรื่องเงินก็อาจมาเป็นปัจจัยหลักที่ทำให้หลายคนตัดสินใจไปต่อหรือยุติการทำสิ่งที่รักลง
เมื่อถามถึง ความคุ้มค่าของเงินที่ใช้ไป ผู้คนที่ตอบแบบสอบถามส่วนใหญ่ประเมินว่าความคุ้มค่าอยู่ในระดับมากเป็นอันดับหนึ่ง จำนวน 48 คน (ร้อยละ 31.58) รองลงมาคือระดับ ปานกลาง จำนวน 39 คน (ร้อยละ 25.66) และลำดับสุดท้ายไม่สามารถประเมินได้ว่างานอดิเรกที่ทำคุ้มค่ากับเงินที่ใช้หรือไม่ จำนวน 26 คน (ร้อยละ 17.11)
อาจสรุปได้ว่าผู้ตอบแบบสอบถามมีการประเมินเรื่องค่าใช้จ่ายก่อนการเริ่มทำงานอดิเรก ผลตอบรับจึงอยู่ในระดับที่พึงพอใจ แต่ถ้าเราดูที่อันดับสามจะเห็นได้ว่ากลุ่มคนเหล่านี้อาจทำงานอดิเรกที่ไม่ต้องเสียค่าใช้จ่าย เช่น งานอดิเรกประเภทการดูหนัง ฟังเพลง จึงสรุปเป็นความคุ้มค่าออกมาได้ยาก เนื่องจากไม่ได้เสียเงินกับงานอดิเรกไป
คุณมีค่าใช้จ่ายทั้งหมดเท่าไหร่
ผลการสำรวจค่าใช้จ่ายในการทำกิจกรรมอดิเรกช่วง 30 วันที่ผ่านมา พบว่าอันดับแรกของกลุ่มนักศึกษาเป็นกลุ่มที่ไม่เสียค่าใช้จ่ายเลย สูงถึง 52 คน ขณะที่อันดับสองและสามตามมาด้วยกลุ่มที่มีค่าใช้จ่าย 1,000 บาท จำนวน 21 คน และ 500 บาท จำนวน 18 คน ตามลำดับ
โดยจำแนกพฤติกรรมการใช้จ่ายกับงานอดิเรกใน 30 วันที่ผ่านมาเป็น 3 กลุ่มหลัก ดังนี้
- กลุ่มคนที่ยืดหยุ่นตามกำลัง จากค่ามัธยฐาน ที่เป็นจำนวนเงินตรงกลางจากผู้ตอบแบบสอบถามใช้จ่ายมากที่สุดทั้งหมด 152 คน คิดเป็น 500 บาท ชี้ชัดให้เห็นว่า กลุ่มคนเหล่านี้มีกำลังในการเสียเงินกับงานอดิเรกเล็กๆ น้อยๆ เพื่อยังทำงานอดิเรกที่ชื่นชอบได้อยู่ แต่ก็ไม่ลำบากจนเกินไป
- กลุ่มคนที่ประหยัด จากผลจำนวนผู้ตอบแบบสอบถามที่ไม่ได้เสียเงินกับการทำงานอดิเรกเลย มีมากถึง 52 คน ซึ่งตัวเลขเหล่านี้ชี้ให้เห็นว่า กลุ่มคนกลุ่มนี้ไม่ได้ทำงานอดิเรกที่ผูกติดกับต้นทุนทางการเงินมากนัก โดยพวกเขาเลือกกิจกรรมที่ไม่ต้องใช้เงิน เช่น งานอดิเรกประเภท การฟังเพลง ดูหนัง หรือเล่นโซเชียลมีเดีย เป็นต้น ซึ่งเป็นกิจกรรมที่สามารถทำเมื่อไหร่ก็ได้ และใช้เวลาไม่มากนัก จึงตอบสนองกับวัยนักศึกษา
- กลุ่นคนที่มีต้นทุนสูง ซึ่งคนกลุ่มคนเหล่านี้เป็นกลุ่มที่ดึงค่าเฉลี่ยขึ้นไปมากถึง 1,109 บาท ซึ่งมากกว่าค่ามัธยฐาน 500 บาท เป็นเท่าตัวจากจำนวนผู้ตอบแบบสอบถามทั้งหมด ทำให้เห็นว่าพฤติกรรมการใช้เงินกับงานอดิเรกของผู้ตอบแบบสอบถามทั่วไปจะพอดีอยู่ที่ 500 บาท ส่วนกลุ่มคนที่มีต้นทุนสูง อาจทำงานอดิเรกที่ใช้รายจ่ายค่อนข้างมาก เช่น งานอดิเรกประเภทการท่องเที่ยว การดูคอนเสิร์ต การทำอาหาร เป็นต้น ซึ่งเป็นงานอดิเรกที่มีต้นทุนสูงและต้องใช้เวลาว่างค่อนข้างสูง
ปัจจัยเรื่องเวลาและความคุ้มค่า
ด้านความคุ้มค่าของเวลา จากผลแบบสอบถามพบว่า งานอดิเรกที่ทำคุ้มค่ากับเวลาที่ใช้อยู่ในระดับมาก จำนวน 57 คน (ร้อยละ 37.50) รองลงมาคือระดับปานกลาง จำนวน 39 คน (ร้อยละ 25.66) และระดับมากที่สุด จำนวน 33 คน (ร้อยละ 21.71) ทว่าปัญหาที่แท้จริงกลับซ่อนอยู่ในเรื่อง ความเพียงพอของเวลา
เพราะหากพูดถึงการทำกิจกรรมในเวลาว่างอย่าง งานอดิเรก ก็คงต้องย้อนถามกลับทุกคนว่า แล้วคุณล่ะมีเวลาว่างมากแค่ไหน และหากอยากรู้ว่าคนอื่นๆ ใช้เวลาว่างไปกับการทำสิ่งที่รักมากเท่าใด ก็คงต้องมาดูกันที่คำถามที่ว่า ใน 7 วันที่ผ่านมา ผู้ตอบแบบสอบถามได้ใช้เวลาว่างที่มีในการทำงานอดิเรกทุกชนิดทั้งหมดประมาณกี่ชั่วโมง
ผู้คนส่วนใหญ่ที่ตอบแบบสอบถามได้ใช้เวลาว่างในการทำงานอดิเรกทุกชนิด อันดับแรกเป็นเวลา 2 ชั่วโมง-น้อยกว่า 4 ชั่วโมง จำนวน 45 คน (ร้อยละ 29.61)
อันดับที่สองใช้เวลาว่างในการทำงานอดิเรก 2 ชั่วโมง-น้อยกว่า 4 ชั่วโมง จำนวน 29 คน (ร้อยละ 19.08)
และอันดับสุดท้ายใช้เวลาว่างในการทำงานอดิเรก 4 ชั่วโมง-น้อยกว่า 6 ชั่วโมง (ร้อยละ 16.45)
เมื่อนำตัวเลขเรื่องค่าใช้จ่ายมาเปรียบเทียบกับเรื่องของเวลาที่ใช้กับงานอดิเรกจริง จะพบว่าเวลาที่ใช้ได้กระจุกตัวอยู่ที่ระดับ 2-4 ชั่วโมง มากที่สุด และพบประเด็นที่น่าสนใจ นั่นคือ ผู้คนที่ตอบแบบสอบถามส่วนใหญ่ยังคงตอบว่าปัจจัยเรื่องเวลาไม่เพียงพอเป็นอุปสรรคที่ผู้ตอบเลือกมากที่สุด

ทำไมงานอดิเรกที่อยากทำ จึงกลายเป็นสิ่งที่ทำไม่ได้ (หรือทำได้น้อยลง)
หลังจากสำรวจทั้งเวลาว่างต่อวัน ชั่วโมงที่ใช้ทำงานอดิเรกในช่วง 7 วันที่ผ่านมา ไปจนถึงค่าใช้จ่ายในการทำงานอดิเรกในช่วง 30 วันที่ผ่านมา แม้เราจะเห็นว่าผู้ตอบแบบสอบถามกลุ่มนี้ส่วนใหญ่ยังพอมีเวลาให้กับสิ่งที่ชอบอยู่บ้าง แต่ข้อมูลจุดหนึ่งที่น่าสนใจไม่แพ้กันคือ มีผู้ตอบถึง 104 จาก 152 คน (ร้อยละ 68.42) ที่ระบุว่าตนเองยังมีงานอดิเรกที่อยากทำแต่ไม่ได้ทำ
ตัวเลขนี้ไม่ได้แปลว่าพวกเขาไม่มีโอกาสทำงานอดิเรกเลยในชีวิตประจำวัน แต่ชวนให้เราตั้งคำถามต่อว่า อะไรคือเหตุผลที่ทำให้ความอยากเหล่านั้นไปไม่ถึงการลงมือทำจริง หรือทำได้น้อยกว่าที่ตัวเองต้องการ
เพื่อทำความเข้าใจเบื้องหลังของข้อจำกัดนี้ เราได้สำรวจปัจจัยที่ทำให้ผู้ตอบไม่ได้ทำงานอดิเรกหรือทำได้น้อยกว่าที่ตั้งใจไว้ โดยคัดกรองคำตอบที่ขัดแย้งกันในตัวเองออก 4 รายการ ทำให้มีฐานข้อมูลของผู้ตอบแบบสอบถามกลุ่มนี้ที่ใช้คำนวณในข้อนี้ทั้งหมด 152 คน และในแบบสอบถามสามารถเลือกตอบได้มากกว่าหนึ่งข้อ จึงทำให้ผลรวมร้อยละเกิน 100 และผลลัพธ์ 5 อันดับแรกก็เป็นไปตามลำดับ ดังนี้
เวลาไม่เพียงพอ จำนวน 112 คำตอบ (ร้อยละ 74.17)
เงินไม่เพียงพอ จำนวน 60 คำตอบ (ร้อยละ 39.74)
ภาวะหมดไฟ/ความเครียด จำนวน 56 คำตอบ (ร้อยละ 35.90)
ใช้เวลาไปกับการทำกิจกรรมอื่นๆ จำนวน 52 คำตอบ (ร้อยละ 34)
ใช้เวลาไปกับการทำกิจกรรมบนมือถือ จำนวน 44 คำตอบ (ร้อยละ 29.50)
ส่วนปัจจัยอื่นๆ นอกเหนือจาก 5 อันดับข้างต้น ประกอบไปด้วย ระยะทางไกลและการเดินทางไม่สะดวก จำนวน 29 คำตอบ (ร้อยละ 18.60) ผลตอบแทนไม่คุ้มค่ากับเวลาที่ใช้ จำนวน 12 คำตอบ (ร้อยละ 8.30) รวมถึงข้อจำกัดด้านสถานที่และพื้นที่พักอาศัยที่ไม่เอื้ออำนวย (เช่น สถานที่ไม่สะดวก ห้องพักไม่เหมาะกับการทำอาหาร หรือขนาดพื้นที่ส่วนตัวไม่เหมาะสม) รวม 7 คำตอบ มีภาระงานและการอ่านหนังสือสอบแทรกเข้ามา รวม 2 คำตอบ และความเขินอาย 1 คำตอบ ขณะที่มีผู้ตอบอีกส่วนหนึ่งที่ระบุว่าไม่มีปัจจัยใดส่งผลให้ทำงานอดิเรกไม่ได้
สิ่งที่น่าสังเกตคือการที่คำตอบเรื่อง ‘เวลาไม่เพียงพอ’ พุ่งขึ้นมานำเป็นอันดับหนึ่ง ตามมาด้วย ‘เงินไม่เพียงพอ’ และ ‘ภาวะหมดไฟหรือความเครียด’ ในสัดส่วนที่ใกล้เคียงกัน ตัวเลขทั้งสามก้อนนี้เมื่อวางเรียงกันแล้ว ชวนให้เรากลับมาตั้งคำถามว่า คำว่าไม่มีเวลาของคนในยุคนี้ หมายถึงเวลาว่างต่อวันที่มีไม่พอจริงๆ หรือเป็นเพราะภาระหน้าที่ในแต่ละวันสูบพลังงานชีวิตไปจนเมื่อเข็มนาฬิกาเดินมาถึงเวลาว่าง สมองและร่างกายก็เกิดภาวะหมดไฟเกินกว่าจะเริ่มต้นทำสิ่งที่ต้องใช้สมาธิกันแน่

เสียงสะท้อนเบื้องหลังตัวเลข เมื่อเงื่อนไขชีวิตของแต่ละคนไม่เท่ากัน
แม้ตัวเลขทางสถิติจะช่วยให้เราเห็นภาพรวมของอุปสรรค แต่เมื่อลองอ่านคำตอบปลายเปิดจากผู้ตอบแบบสอบถามกลุ่มนี้ในคำถามที่ว่า ‘ในโลกปัจจุบันคุณคิดว่าตัวเองได้ทำงานอดิเรกมากน้อยแค่ไหนและเพราะอะไร’ เรากลับพบมุมมองที่หลากหลายกว่าแค่เรื่องของตารางเวลา ทั้งคนที่ต้องเลือกระหว่างสิ่งที่ชอบกับการนอน คนที่เจอทางตันเรื่องพื้นที่และค่าเดินทาง ไปจนถึงคนที่ยังสามารถจัดสรรเวลามาทำสิ่งที่รักได้อย่างอิ่มเอมใจ
“การทำงานอดิเรกได้มากน้อยในแต่ละวันไม่เท่ากัน ปัจจุบันสามารถทำได้ไม่เกิน 2 สิ่งใน 1 วัน เหตุเพราะเวลาในแต่ละวันไม่เท่ากัน ทำให้จัดสรรเวลาพักผ่อนได้ยาก เนื่องจากต้องแบ่งเวลาไปเรียนและทำงานเป็นส่วนใหญ่ ส่งผลให้มีอาการเหนื่อยล้าและจำเป็นต้องเว้นการทำงานอดิเรกในบางวันเพื่อให้มีเวลานอนมากขึ้น”
ข้างต้นคือตัวอย่างเสียงผู้ตอบที่สะท้อนข้อจำกัดด้านเวลาและพลังงานชีวิตได้อย่างชัดเจน เมื่อการเรียนและการทำงานสูบพลังงานชีวิต ทั้งยังเวลาส่วนใหญ่ของวันไปจนเกิดแต่ความเหนื่อยล้า เวลาว่างที่เหลืออยู่เพียงชั่วโมงกว่าๆ ในช่วงดึกจึงไม่ได้ถูกนำไปใช้กับงานอดิเรกเสมอไป แต่ต้องนำไปแลกกับชั่วโมงการนอนหลับเพื่อฟื้นฟูร่างกาย ยิ่งไปกว่านั้น ผู้ตอบบางคนยังสะท้อนมุมมองที่ชวนให้คิดต่อว่า ในยุคที่เส้นแบ่งระหว่างเวลาทำงานกับเวลาส่วนตัวแคบลงเรื่อยๆ การจะแบ่งเวลาไปทำงานอดิเรกบางครั้งกลับพ่วงมาด้วยความรู้สึกผิดในใจ ราวกับว่าหากไม่ใช้เวลาว่างไปกับการเตรียมพร้อมทำงานหรือพัฒนาตัวเอง ก็เหมือนกำลังย่ำอยู่กับที่ จนการมีความสุขกับงานอดิเรกกลายเป็นเรื่องที่ทำได้ไม่ง่ายนัก
แต่สำหรับบางคน ต่อให้พอมีเวลาว่างต่อวันเหลืออยู่บ้าง อุปสรรคสำคัญกลับไปอยู่ที่เรื่องของสถานที่และต้นทุนทางเศรษฐกิจ
“แต่ละวันใช้เวลาไปกับการเรียน 6 ชั่วโมง เดินทาง 3 ชั่วโมง นอน 6–8 ชั่วโมง กินข้าว 2 ชั่วโมง ทำงานเสริม 3–4 ชั่วโมง จะเหลือเวลาว่างประมาณ 1–2 ชั่วโมงต่อวัน แต่อันที่จริงก็มีเวลาว่างบ้างในบางวัน แต่ปัญหาที่สำคัญสำหรับเราอาจยังไม่ใช่เวลา แต่เป็นเรื่องขาดพื้นที่ในการทำงานอดิเรกบางประเภท เช่น เราชอบเล่นดนตรีในที่สาธารณะ (วงเครื่องเป่า) แต่ในไทยไม่ค่อยมีพื้นที่สำหรับเล่นสาธารณะ อีกทั้งกิจกรรมส่วนใหญ่มักอยู่ในเมืองชั้นใน ทำให้เสียเวลาและค่าเดินทางไปมาก รวมถึงสภาพเศรษฐกิจที่ส่งผลต่อการใช้จ่ายเงินกับงานอดิเรกด้วย”
งานอดิเรกไม่ได้เกิดขึ้นได้ในสุญญากาศ แต่ผูกโยงอยู่กับโครงสร้างพื้นฐานของเมืองและสภาพเศรษฐกิจอย่างแยกกันไม่ออก การที่ใครสักคนต้องเสียเวลาเดินทางบนท้องถนนถึงวันละ 3 ชั่วโมง หรือการที่พื้นที่สร้างสรรค์มักกระจุกตัวอยู่ในเขตเมืองชั้นใน ล้วนเป็นต้นทุนแฝงที่ผลักให้งานอดิเรกหลายชนิดมีราคาแพงขึ้น ทั้งในแง่ของตัวเงินและเวลาที่ต้องจ่ายเพิ่ม
อย่างไรก็ตาม ข้อมูลจากการสำรวจไม่ได้มีเพียงเสียงของความเหนื่อยล้าเท่านั้น เพราะในผู้ตอบแบบสอบถามกลุ่มนี้ ยังมีคนที่สามารถจัดการเวลาและเก็บเกี่ยวความสุขจากสิ่งที่ชอบได้อย่างน่าพอใจเช่นกัน
“รู้สึกว่าช่วงนี้ได้ทำงานอดิเรกบ่อยมาก ได้ดูหนัง ฟังเพลง เต้น เล่นติ๊กตอก เพราะเริ่มมีเวลาว่างจากการที่ใกล้จะเรียนจบ เลยอยากมีเวลาให้ตัวเอง และอยากใช้เวลาทำสิ่งที่ชอบให้มีความสุข ก่อนจะออกไปเจอโลกของการทำงาน คิดว่าปัจจัยที่สามารถทำงานอดิเรกได้หลัก ๆ คือ เวลา ถ้าไม่มีเวลาทำแต่งานก็จะรู้สึกเบิร์นเอ้าท์ เหนื่อย ไม่มีความสุข แต่ถ้าเรามีเวลาและได้ใช้เวลาทำงานอดิเรกที่ชอบ มันก็จะมีความสุขขึ้นมาได้ อีกอย่างหนึ่งเลยคือ เงิน ส่วนตัวเราชอบท่องเที่ยวมาก ๆ แต่ไม่มีค่อยมีเงิน เพราะยังหารายได้ด้วยตัวเองไม่ค่อยได้ แต่พอเราได้ไปเที่ยวแม้จะเสียเงินเยอะ เราก็รู้สึกว่ามันคุ้มค่ามาก ๆ กับเวลาที่เสียไป ได้ค้นหาตัวเอง และเรียนรู้อะไรใหม่ ๆ ถ้ามีเงินเก็บเพียงพอในส่วนนั้น เราจะเอาไปเที่ยวให้หมดเลย !”
นอกจากผู้ที่เริ่มมีเวลาว่างมากขึ้นในช่วงเปลี่ยนผ่านก่อนเรียนจบแล้ว ยังมีผู้ตอบแบบสอบถามอีกหลายคนที่แม้จะมีภาระงานเพิ่มขึ้น แต่เลือกใช้วิธีปรับตัวเข้ากับเวลาที่มีจำกัด เช่น การสลับจากอ่านนวนิยายเล่มหนาตั้กที่ต้องใช้สมาธิต่อเนื่องหลายชั่วโมง มาเป็นการอ่านแฟนฟิกชันที่ใช้เวลาโฟกัสน้อยกว่า หรือการตั้งเป้าหมายให้รางวัลตัวเองด้วยงานอดิเรกหลังจากเคลียร์งานแต่ละชิ้นเสร็จ ซึ่งช่วยให้พวกเขายังคงรักษาพื้นที่ความสุขของตัวเองเอาไว้ได้ท่ามกลางภาระที่รัดตัว
เมื่อมองย้อนกลับมาที่ชีวิตเรา งานอดิเรกคือเรื่องของการจัดสรรเวลา? หรือต้นทุนที่ไม่เท่ากัน?
จากข้อมูลทั้งหมดที่ผ่านมา เราคงไม่อาจสรุปแบบเหมารวมได้ว่าผู้ตอบแบบสอบถามกลุ่มนี้ไร้โอกาสในการทำงานอดิเรกโดยสิ้นเชิง เพราะในความเป็นจริง ยังมีผู้ตอบถึง 52 คนที่ไม่เสียค่าใช้จ่ายในการทำงานอดิเรกเลยในช่วง 30 วันที่ผ่านมา ขณะที่ค่ามัธยฐานของการใช้จ่ายอยู่ที่ 500 บาทในช่วง 30 วันที่ผ่านมา (ส่วนค่าเฉลี่ยอยู่ที่ประมาณ 1,109 บาทในช่วง 30 วันที่ผ่านมา เนื่องจากมีผู้ตอบบางส่วนที่ใช้จ่ายกับงานอดิเรกสูงกว่าค่ากลาง) และหลายคนก็ยังรู้สึกคุ้มค่ากับชั่วโมงงานอดิเรกที่ตัวเองได้ทำในช่วง 7 วันที่ผ่านมา
แต่ในอีกด้านหนึ่ง ตัวเลขจำนวน 104 คน (ร้อยละ 68.42) ของผู้ที่มีงานอดิเรกในใจแต่ยังไม่ได้ลงมือทำ ประกอบกับกำแพงเรื่องเวลา เงิน ความเหนื่อยล้า และการขาดแคลนพื้นที่สาธารณะ ก็สะท้อนให้เห็นว่า ความยากง่ายในการเข้าถึงการพักผ่อนของแต่ละคนนั้นไม่ได้มีจุดเริ่มต้นที่เท่ากัน
เพราะในขณะที่ความชอบของใครบางคนสามารถเกิดขึ้นได้ทันทีผ่านหน้าจอในห้องพักโดยแทบไม่มีค่าใช้จ่าย ความชอบของใครอีกคนอาจต้องแลกมาด้วยเงินค่าอุปกรณ์ ค่ารถเดินทางเข้าเมือง หรือแม้แต่ต้องแลกกับชั่วโมงการนอนหลับในแต่ละวัน
ท้ายที่สุดแล้ว ตัวเลขและเสียงสะท้อนเหล่านี้จึงไม่ได้มีไว้เพื่อตัดสินว่าใครบริหารเวลาได้ดีหรือแย่กว่ากัน แต่อาจทิ้งคำถามปลายเปิดไว้ให้เราลองหันกลับมาสำรวจตัวเองและสังคมรอบข้างว่า
ในวันที่ความเร่งรีบและภาระหน้าที่ค่อยๆ เบียดบังเวลาส่วนตัวให้แคบลง การที่คนคนหนึ่งจะได้ใช้เวลาว่างไปกับสิ่งที่ตัวเองรักอย่างสบายใจโดยไม่ต้องรู้สึกผิด เป็นเพียงเรื่องของวินัยในการจัดสรรเวลาส่วนบุคคล หรือแท้จริงแล้วเป็นเรื่องของโครงสร้างเวลา พื้นที่สาธารณะ และต้นทุนทางเศรษฐกิจที่สังคมมอบให้แต่ละคนไม่เท่ากัน?
หมายเหตุเกี่ยวกับข้อมูลและข้อจำกัดของการสำรวจ
ข้อมูลในบทความชิ้นนี้รวบรวมจากผู้ตอบแบบสอบถามกลุ่มนี้จำนวนทั้งหมด 154 คน ผ่านแบบสอบถามออนไลน์ (Google Forms) ในหัวข้อ แบบสำรวจ การทำงานอดิเรก ภายใต้ต้นทุนเวลาและเงินที่มี โดยเปิดรับสมัครผู้ตอบแบบอาสาสมัครผ่านช่องทางโซเชียลมีเดีย ระหว่างวันที่ 30 ตุลาคม – 6 พฤศจิกายน 2569
ทั้งนี้ การสำรวจมีข้อจำกัดสำคัญที่ผู้อ่านควรใช้ประกอบการพิจารณา คือ แบบสอบถามใช้คำถามคัดกรองเบื้องต้นที่รวมทั้งนักเรียนและนักศึกษาไว้ด้วยกัน (และมีผู้ตอบที่ไม่ได้เป็นนักเรียนหรือนักศึกษารวมอยู่ด้วย 2 คน) รวมถึงเป็นการเก็บข้อมูลจากผู้ที่สนใจตอบแบบสำรวจผ่านช่องทางออนไลน์ บทความนี้จึงเลือกใช้คำว่า ‘ผู้ตอบแบบสอบถามกลุ่มนี้’ เพื่อสะท้อนข้อค้นพบเฉพาะกลุ่มผู้ร่วมตอบแบบสอบถามเท่านั้น ไม่สามารถนำไปอ้างอิงเหมารวมเป็นตัวแทนทางสถิติของนักเรียนหรือนักศึกษาทั้งหมดได้ นอกจากนี้ ในส่วนของการวิเคราะห์ปัจจัยที่เป็นอุปสรรคต่อการทำงานอดิเรก ได้คัดกรองคำตอบที่มีความขัดแย้งกันในตัวเองออก 4 รายการ จึงใช้ฐานผู้ตอบในการคำนวณเฉพาะข้อนี้อยู่ที่ 152 คน โดยยังคงใช้คำตอบในข้ออื่นๆ ของผู้ตอบกลุ่มนี้ตามปกติ ส่วนกรอบหน่วยเวลาของข้อมูลแต่ละชุดอ้างอิงตามคำถามในแบบสำรวจ ได้แก่ รายรับโดยประมาณ (ต่อเดือน) เวลาว่างโดยประมาณ (ต่อวัน) เวลาที่ใช้ทำงานอดิเรกทุกชนิด (ในช่วง 7 วันที่ผ่านมา) และค่าใช้จ่ายในการทำงานอดิเรกทุกชนิด (ในช่วง 30 วันที่ผ่านมา)











